E- İhalede Ne Durumdayız

 

E- İhale Nedir ?

E-ihale sistemi, geleneksel sistemden farklı olarak elektronik vasıtaların kullanılarak kamu ihalesinin başlatılmasını, tekliflerin verilmesini ve ihalenin sanal ortamda sonuçlandırılmasını sağlamaktadır. Bu sistem ile internet üzerinden hızlı ve daha kolay ihale düzenlenebilecek, bu ihaleye dünyanın herhangi bir yerindeki tedarikçi ya da sağlayıcı davet edilebilecek, internet ortamı üzerinde pazarlık yapılabilecek ve sunulan ihale yöntemlerinden biri seçilerek hızlıca sonuç alınabilecektir.

Türkiye’de Kamu İhaleleri Hangi Mevzuatta Yer Almaktadır?   

Türkiye’de kamu ihalelerini düzenleyen iki ana kanun bulunmaktadır. Bunlardan ilki 4 Ocak 2002 tarihli 4734 sayılı Kamu İhale Yasasıdır. 4734 sayılı yasayla kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacağı tüm mal, hizmet alımları ile yapım işleri bu kanun hükümlerine göre ihale edilecektir.

Diğeri ise 2886 sayılı Devlet İhale Yasasıdır. Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri aynî hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülecektir.

Bu yazımızda Kamu İhale Kanunu çerçevesinde yapılan düzenlemeler dikkate alınacaktır. Kamu İhale Kanunu ve ilgili mevzuata Kamu İhale Kurumunun(KİK) web sitesindeki mevzuat linkinden (www.kik.gov.tr) ulaşmak mümkündür.  

Kamu İhale Kanunu İle Devlet İhale Yasası Arasındaki Fark Nedir?

4734 sayılı kanun kamu kaynağı kullanılarak gerçekleştirilen, mal yada hizmeti alan ile yapım işini yaptıranın devlet olduğu ihalelerde uygulanır. Kapsamı kanunda açıkça gösterilmiştir. Kanunda hangi idarelerin yapacağı ihalelerin bu kanun kapsamında sonuçlandırılacağı ve hangi mal, hizmet alımı ya da yapım işinin kapsam dışında kaldığını tek tek sayılmıştır.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, Kamu İhale Kanunu karşısında daha genel bir kanun görünümündedir. Sadece kamu kaynağı kullanılarak devletin alıcı durumunda olduğu işlerde değil devletin satan, veren ve sağlayan olduğu hallerde de bu kanun uygulanır. Örneğin; kanun kapsamında kalan idarelere ait taşınır ve taşınmaz malların satışı, kiraya verilmesi veya bunlar üzerinde mülkiyetten gayrı ayni hak tesisi ile trampaya konu edilmesi Devlet İhale Kanunu ile gerçekleştirilecek ve sonuçlandırılacaktır.

Her iki kanunda kapsam maddesi açık olmakla birlikte 4734 sayılı kanun; kendi kapsamında kalan işlerin ihalesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun dikkate alınmayacağını ve diğer kanunlarda 2886 sayılı kanundan muafiyet tanıyan hükümleri ile kendisine uymayan hükümlerinin uygulanmayacağını düzenlemiştir. Yani 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında kalan bir işte artık Devlet İhale Kanunu uygulanmayacaktır. Aynı şekilde herhangi bir kanunda işin Devlet İhale Kanunu kapsamında olmadığına dair muafiyet tanıyan bir hüküm varsa bu hüküm artık Kamu İhale Kanunu karşında hüküm ifade etmeyecek ve iş Kamu İhale Kanunu kapsamında sonuçlandırılacaktır.

E- İhale Projesi Nereden Çıkmıştır?

E- İhale projesinin başlangıcı Yüksek Planlama Teşkilatı ve Devlet Planlama Teşkilatı kararlarına dayanmaktadır. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatının 2006 yılında yayınladığı “2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı”nda; Kamu satın alımlarının elektronik ortamda gerçekleşmesine yönelik e-ihale sistemi ve elektronik katalog alımları sistemi tamamlanacak ve kullanımının yaygınlaşması sağlanacaktır” denilerek bu görev Kamu İhale Kurumu, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Devlet Malzeme Ofisi ve diğer İlgili Kurum ve Kuruluşlara verilmiştir.  

Yüksek Planlama Kurulu’ nun kabul ettiği “E-Dönüşüm Türkiye 2005 Eylem Planı” nın 22. paragrafında Kamu E-Satın Alma Platformu eylemi kapsamında “elektronik ihale sisteminin ilk aşaması olarak kamu kaynağı kullanarak ihale yapan kamu idareleri ile bunlara satış yapan firma veya tüzel kişilere ait veritabanı oluşturulması alıcı ile satıcı arasında elektronik ortamda güvenli doküman alışverişinin sağlanmasına yönelik platform oluşturulacak ve gerekli mevzuat düzenlemesi yapılacaktır” denilmiştir. Bu eylem planı çerçevesinde de elektronik ihale sisteminin ilk adımı atılarak internet üzerinde “Kamu Satın Alma Platformu” oluşturulmuş ve kullanıma sunulmuştur.

Kamu İhale Kurumu, Resmi Gazetenin 4.12.2003 tarihli nüshasında yayınlanan Başbakanlık Genelgesiyle Elektronik İhale Projesi için sorumlu kuruluş olarak tayin edilmiştir. Daha sonra da yukarıda ifade edildiği gibi Yüksek Planlama Kurulu, e-Dönüşüm Türkiye Projesi 2005 yılı Eylem planında  “Kamu e- Satın Alma Platformu” kurulmasına dair sorumluluğu Kamu İhale Kurumuna vermiştir.

E-İhaleye yönelik 2003’ de başlayan çalışmaların geçirdiği evreleri şöyle sıralamak mümkündür; 

Ø       İhale Bilgi Sistemi ( 2003 )

Ø       İhale Kontrol Sistemi (2005 )

Ø       Kamu Satınalma Platformu (2005 Kasım, İdare/İstekli/Vatandaş İşlemleriileşeni)

E-ihale çalışmalarına yönelik olarak elektronik ihalenin alt yapısını “Kamu e- Satın Alma Platformu' oluşturmaktadır. 16.11.2005 tarihinde TİSK, TOBB ve KİK işbirliği ile yapılan çalışmaların ve gelinen aşamanın gözden geçirilmesi için ‘'e-İhale Zirvesi'' düzenlenmiştir. Ayrıca AB nezdinde yapılan çalışmalar takip edilmiş, örneğin 14 -15 Haziran 2005 tarihlerinde Brüksel‘de yapılan Avrupa Birliği Kamu Alımları Danışma Komitesine ve bu komiteye bağlı olarak çalışan E-İhale Çalışma Grubuna katılım sağlanmıştır.

Halihazırda e-ihaleye ilişkin olarak Kamu İhale Kanunu’ nda yasal bir düzenleme bulunmamaktadır. Kamu İhale Kurumu elektronik ihalenin hukuki altyapısını oluşturmak için Kamu İhale Kanununda gerekli değişikliklerin yapılması için çalışmalarını sürdürmektedir. Mevcut yasada “tekliflerin zarfa konulması ve üzerinin imzalanması” gibi e-ihale sistemine geçişi zorlaştıran bir takım hükümler bulunmaktadır. Kanunda e-ihaleye uyumun gerektirdiği tüm değişiklikler yapılmadan sistem hayata geçirilse bile eski yasadan doğan zorunlulukların yine yapılması gerekmektedir. Örneğin firmaların tekliflerini elektronik ortamın yanı sıra bir de zarf içinde imzalı olarak sunmaları gereği devam edecektir.

E-ihale sistemine Türkiye'nin en büyük e - dönüşüm projelerinden birisi olarak bakılmaktadır.

E-İhale Konusunda Avrupa Ne Durumda?

Avrupa Birliği (AB)’ nin konuyla ilgili yayınlanmış iki direktifi bulunmaktadır. E-ihaleye ilişkin bu düzenlemeler 2004 yılında yapılmış ve hukuki alt yapı sağlanmıştır.

Avrupa Parlamentosu ve Komisyonunun “2004/18/EC Sayılı Kamu İş, Kamu Tedarik Ve Kamu Hizmet Sözleşmelerinin İhalesinin Verilmesi İçin Prosedürlerin Koordinasyonunun Sağlanmasına İlişkin Avrupa Birliği Direktifi” ile 31 Mart 2004 tarihli “2004/17/EC Sayılı Su, Enerji, Ulaşım Ve Posta Hizmetleri Alanında Faaliyet Gösteren Tüzel Kişilerin Tedarik Prosedürlerinin Koordinasyonuna İlişkin Avrupa Birliği Direktifinde”  elektronik ortamda düzenlenecek ihalelerle ilişkin esaslar düzenlenmiştir.

Bazı AB üyesi ülkelerde 2007’ den itibaren kamuda e-ihale sistemi uygulanmaya başlamıştır. İngiltere, İspanya, İtalya ve Danimarka gibi ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Dünyada e-ihale uygulamalarının yaygınlaşması için Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası gibi kuruluşların çalışmaları bulunmaktadır. AB ülkeleri dışında Brezilya, Meksika, Asya Pasifik Ülkeleri gibi ülkelerde yaygın olarak sistemi kullanmaktadırlar.  

E- İhalenin Ortaya Çıkışıyla Birlikte Neler Oldu?

Kamu İhale Kurumu ihale sistemi için henüz yasal düzenlemeler yapılmamış olsa da halihazırda;  ihale sorgulama, ihalelerin ilan ve sonuçlarına erişim, yasaklı firmalar listesi, kurul kararları, kurul karar tutanakları, şikayet ve itiraz başvuru sonuçlarını “vatandaş işlemleri” platformu üzerinden elektronik ortamda sunmaktadır. Kamu İhale Kurumu e-ihale sisteminin öncüsü sayılabilecek Kamu İhale Bülteninde yayınlanacak ihale ilanlarına ilişkin olarak Kamu İhale Tebliğini 19.12.2006 tarihli Resmi Gazete de yayımlamıştır.  İdarelerin İlan Hazırlama Modülü ile e-İhale Bülteni uygulamasına geçmesiyle; hata riski sıfıra indirilmiş, ilanların içerik denetimi yapılabilir hale gelmiş, personel sayısında düşüş sağlanmış, ilanlara erişim ve hizmet kalitesinde gözle görülür bir iyileşme sağlanmıştır.

Kamu Satın Alam Platformunda sadece vatandaş girişi bulunmamakta kamu idareleri ile isteklilerde bir kısım işlemlerinin elektronik ortamda yapabilmektedirler. Örneğin idareler İhale kayıt numarası alma, ilan hazırlama, teyit onayı alma, ihale bilgi formu gönderme gibi işlemleri gerçekleştirebilmekte, isteklilerde kamu ihalelerine ilişkin güncel ilanlara elektronik ortamda ulaşabilmektedirler.

Kamu İhale Kurumunun Kamu Satın Alma Platformuna yönelik çalışmalarını 3 ana unsurda tekrar sıralayacak olursak:

1- İdare İşlemleri;

Ø       İhale Kayıt işlemleri ve Sorgulama

Ø       İlan Hazırlama, Gönderme ve İzleme

Ø       Teyit alma ve izleme

Ø       Sonuç Bilgileri gönderme ve izleme

Ø       Doğrudan temin bilgileri gönderme ve izleme

Ø       Bilgi Paylaşımı ( Teknik ve İdari Şartname inceleme)

Ø       Diğer işlemler

2- İstekli İşlemleri: 

Ø       Günlük Bültene Erişim

Ø       İlan Arama Motoru

Ø       İhale İzleme Bandı

Ø       Yasaklılık Sorgulama

Ø       Teknik ve İdari Şartnamelere erişim

Ø       İhale Ajandası oluşturma

3- Vatandaş İşlemleri;

Ø       ihale sorgulama,

Ø       ihalelerin ilan ve sonuçlarına erişim,

Ø       yasaklı firmalar listesi,

Ø       kurul kararları,

Ø       kurul karar tutanakları,

Ø       şikayet ve itiraz başvurularını takip

Kamu İhale Kurumu Haziran 2007 yayınlamış olduğu 2006 Yılı Faaliyet Raporunda; SSK, BAĞ-KUR, TOBB ile işbirliği protokolleri imzalandığını,  Adalet Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Türkiye Bankalar Birliği ile görüşmelerin ise sürdüğünü, İçişleri Bakanlığı ve TÜRMOB ile de işbirliğine gitmeyi planladıklarını açıklamıştır. Ayrıca Sağlık Bakanlığı ile ilaç alımlarında pilot uygulama, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ile bilimsel destek ve işbirliği, KOSGEB ile de küçük ve orta ölçekli işletmelerin ihalelere katılımının arttırılması konusunda işbirliği protokolleri imzalandığı duyurulmuştur.

Bu kapsamda Kamu İhale Kurumu Başkanı e-ihale uygulamasının 1 Ocak 2008 tarihi itibarıyla 'tıbbi cihaz ve sarf malzemeleri' alımıyla başlatılacağını ifade etmiştir. Pilot çalışma kapsamında 16 Ekim 2007 tarihinden itibaren Hacettepe Üniversitesi Hastanesi ile test çalışmalarına başlanmıştır. 1 Ocak 2008 tarihinden itibaren tüm hastanelerin tıbbi cihaz ve sarf malzemeleri ihalelerinde bu sistemin kullanılmasının zorunlu hale getirilmesinin hedeflendiği belirtilmiştir.

E- İhale’den Nasıl Yararlanacağız?

E-ihale uygulamasının tümden hayata geçmesi halinde;

Ø       Kamu satınalma sürecinde standardizasyon, hız, tutarlılık ve kamuoyu denetimi

Ø       İhale hazırlık ve teklif hazırlık sürecinde 3 kata varan etkinlik ve verimlilik,

Ø       Kamu satınalımları bütçesinde %20 ye varan tasarruf

sağlanması beklenilmektedir. Dünyada elektronik kamu satınalma sistemine geçen ülkelerde yukarıda sayılan avantajların sağlandığı gözlemlenmiştir.

Ülkemizde sistemin 4 ayak üzerine konumlandırılması planlanmaktadır. (Elektronik İhale Forumu 13 Haziran 2005 Ankara; http://www.ihale.gov.tr/Elektronik_Ihale/Elektronik_Ihale.htm)

 

1- Kamu Satın Alımları Ağı: Türkiye’de kamu kaynağı kullanarak ihale yapan tüm kamu kurumları İnternet üzerinde kurulacak elektronik kamu satınalımları platformuna dahil edilecektir. Yapılan tüm ihaleler, bu platform üzerinden teklif vermek isteyen firmalara duyurulacak veya iletilecektir. İhale sürecine ilişkin tüm işlemler bu elektronik platform üzerinde vatandaşların de izleyebileceği bir ortamda gerçekleşecektir. Böylece alıcı ve satıcı elektronik ortamda buluşturulurken, kamu alımlarında saydamlık, hız ve erişim kolaylığı sağlanmış olacaktır.

2- Elektronik Teknik Şartname: Satınalma kalemi bazında hazırlanacak elektronik teknik şartname uygulaması ile, bir kamu idaresinin hazırladığı ve başarı ile uygulamaya koyduğu teknik şartname, aynı işi yapmak isteyen diğer kamu idaresi için emsal oluşturacaktır. Böylece kamu idareleri arası bilgi ve tecrübe paylaşımı sağlanarak satın almada standardizasyon gerçekleştirilecektir. Elektronik teknik şartname uygulaması ile ihalelerdeki rekabet, fiyat/kalite oranı üzerinden gerçekleşecektir.

3-Elektronik İdari Şartname: İhalelere teklif verecek isteklilere ilişkin mesleki ve teknik yeterlilik, ekonomik ve mali yeterlilik ve katılım koşulları gibi hususlar bir veritabanında kaydedilip güncellenecektir. Yeterlilik ve katılım koşulları bilgisayar tarafından işlenerek sayısal kesinlik ve açıklık kazanacaktır. Farklı ve yanlış yorumlamalardan kaynaklanan usulsüzlüklerin önüne geçilecektir. İstekliler için, her ihalede yeterlilik ve katılım belgelerinin yeni baştan hazırlanma zorunluluğu ortadan kaldırılarak, ihaleye katılım işlemi kolaylaştırılacak böylece ihalelere başvuru sayısı artırılacaktır. Bu uygulama ile ihalelerde rekabet artışı ve güven ortamı sağlanacaktır.

4-Elektronik Teklif ve Değerlendirme: Gerekli mevzuat değişiklikleri sağlandıktan sonra, elektronik ortamda hazırlanan ihale teklif dokümanları, güvenli şekilde kamu satın alımları platformuna gönderilecektir. İhale saati geldiğinde tüm teklifler açılacak ve ihale komisyonunun sonuç kararını vermesini kolaylaştıracak karşılaştırma ve değerlendirme tabloları bilgisayar tarafından hazırlanacaktır. Bu uygulama ile geçersiz teklif olgusu ortadan kaldırılırken, ihalelerin daha sağlıklı değerlendirilmesi sağlanacaktır.

E-İhale İle Gerekli Evrakların Toplanması Da Kolaylaşacak Mı?

Kamu İhale Kanununda ihaleye katılım şartları 10. madde ayrıntılı olarak sayılmıştır. Bu madde incelendiğinde anlaşılacağı gibi ihaleye katılabilmek için maddede belirtilen bilgi ve dokümanların ilgili kurumlardan alınarak hazırlanması ve ihale kurumuna ibraz edilmesi gerekmektedir. 

İhaleye katılabilmek için gerekli olan bu 30’a yakın belgenin hazırlanması için katılımcılar hem ciddi bir zaman harcamakta hem de masraf yapmaktadır. İşte e- ihale sistemi kendini burada da göstererek bu bilgi ve evrakların elektronik ortamda toplanmasına ve ardından yine ayni sistem ile Kamu İhale Kurumu’nun web sitesine iletilmesine imkân sağlayacaktır. Yukarıda ifade olunduğu üzere Kamu İhale Kurumu tarafından sistemin hayata geçirilebilmesi için belge sağlayan diğer kuruluşlarla işbirliği sözleşmeleri imzalanmıştır.  Bu işbirlikleri neticesinde e-ihale sisteminin uygulamaya adaptasyonunun arttırılması ile birlikte ihale katılımcılarının her bir kurumun kapısını aşındırarak gerekli evrakları toplaması gerekmeyecektir. Örneğin ihaleye katılacak kişinin; mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyip giymediğini, hileli iflas ettiğine ilişkin hakkında karar olup olmadığını ya da kamu ihalelerine katılmaktan yasaklı olup olmadığının tespiti için katılımcının mahkeme mahkeme dolaşması gerekmeyecek, ihale sorumlusunun İlgili mercilerin kendisine vereceği şifre ile Adalet Bakanlığı ya da Adli Sicil Müdürlüğüne erişerek gerekli kayıtları temin etmesi mümkün olacaktır.

Bunun gibi katılımcının mali/vergisel yükümlülüklerini (vergi borçları ve SSK primlerinin ödenmesi ile ilgili) yerine getirip getirmediğinin tespiti Sosyal Sigortalar Kurumu ve Vergi Dairesi Müdürlüklerinin sistemleri üzerinden kolaylıkla takip ve tespit edilebilecektir. 

Projenin tam anlamıyla gerçekleştirilmesi ile hem ihale öncesi hazırlık işlemlerinden olan; Kamu İhale Kanunu’nun ihaleye katılım için gerekli gördüğü her türlü belgeye ilgili kurumlara elektronik ortamda bağlantı sağlanarak erişilebilecek hem de ihale başından sonuna elektronik ortamda sonuçlandırılabilecektir. Bu da katılımcılara açısından zaman, emek ve işgücünden tasarruf sağlanması ve masrafları azaltılması anlamına gelecektir.

 

Av. Nazan Şenol         Av. Mahmut Koçkan